System PEUs czyli słów kilka o potwierdzaniu efektów uczenia się - LLL

Podstawą jakiegokolwiek świadomego planowania i podejmowania decyzji w naszym życiu jest zazwyczaj ocena stanu wyjściowego, celu, do jakiego zmierzamy, i możliwości (oraz ograniczeń), jakie przed nami stoją, którym często towarzyszy analiza posiadanych zasobów. Podobnie rzecz ma się z planowaniem kariery i swojej drogi zawodowej.

O ile idea LLL (lifelong learning) nie jest już dzisiaj dla nikogo (mam nadzieję) pojęciem tajemniczym i czysto teoretycznym, o tyle zupełnie inaczej rzecz ma się niestety w kontekście wiedzy dotyczącej Procesu Bolońskiego, Polskiej Ramy Kwalifikacji, Europejskiej Ramy Kwalifikacji, Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji czy systemu/procedury PEU.

Wydaje się jednak, że elementarna wiedza dotycząca tych obszarów jest dziś niezbędnym narzędziem w rękach szkolnych doradców zawodowych, zwłaszcza szkół ponadpodstawowych, których zadaniem jest wyposażenie uczniów w wiedzę i umiejętności niezbędne do efektywnego poruszania się po rynku edukacyjnym i uczenia się przez całe życie. Znaczenie tej tematyki wynika również z treści programowych doradztwa zawodowego określonych w przepisach dotyczących doradztwa zawodowego.

Dziś zatem kilka słów o systemie PEU i procedurze potwierdzania efektów uczenia się w szkolnictwie wyższym.

Potwierdzanie efektów uczenia się – PEU/RPL

Potwierdzanie efektów uczenia się (PEU/RPL) jest jedną z ustawowych form przyjęcia na studia. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przyjęcie na studia następuje przez:

rekrutację,
potwierdzenie efektów uczenia się,
przeniesienie z innej uczelni lub uczelni zagranicznej.

Procedura dotycząca potwierdzania efektów uczenia się (PEU/RPL) została wprowadzona do przepisów o szkolnictwie wyższym w celu uwzględnienia efektów uczenia się osiągniętych poza systemem studiów. Rozwiązanie to wpisuje się w ideę uczenia się przez całe życie i pozwala osobom posiadającym wcześniejsze doświadczenia edukacyjne lub zawodowe ubiegać się o przyjęcie na studia z wykorzystaniem potwierdzonych efektów tego uczenia się.

Potwierdzanie efektów uczenia się polega na przeprowadzeniu przez uczelnię formalnego procesu weryfikacji efektów uczenia się uzyskanych poza systemem studiów. Ustawa przewiduje możliwość zastosowania tego rozwiązania wobec osób ubiegających się o przyjęcie na studia na określonym kierunku, poziomie i profilu, jeżeli uczelnia spełnia określone warunki ustawowe.

Weryfikacji podlegają efekty uczenia się, czyli zasób wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych uzyskanych wcześniej przez osobę ubiegającą się o przyjęcie na studia. Efekty uczenia się są potwierdzane w zakresie odpowiadającym efektom uczenia się określonym w programie studiów.

Oznacza to, że przedmiotem potwierdzenia nie jest samo doświadczenie zawodowe, ukończenie kursu czy udział w szkoleniu, lecz efekty uczenia się osiągnięte w wyniku różnych form aktywności i możliwe do odniesienia do efektów określonych w programie konkretnego kierunku studiów.

Potwierdzenie efektów uczenia się może mieć również praktyczne znaczenie dla przebiegu późniejszego kształcenia. W wyniku PEU można bowiem zaliczyć nie więcej niż 50% punktów ECTS przypisanych do zajęć objętych programem studiów.

W konsekwencji osoba przyjęta na studia na podstawie potwierdzenia efektów uczenia się może mieć do zrealizowania mniejszą liczbę zajęć. W zależności od organizacji kształcenia może to oznaczać możliwość bardziej indywidualnego planowania przebiegu studiów, zmniejszenia ich intensywności, a w określonych sytuacjach również skrócenia faktycznego czasu potrzebnego do ukończenia kształcenia.

Nie należy jednak utożsamiać PEU automatycznie ze „skróceniem studiów”. Ustawa określa przede wszystkim zakres możliwego zaliczenia efektów uczenia się – maksymalnie 50% punktów ECTS, natomiast sposób organizacji dalszego kształcenia wynika z zasad obowiązujących na danej uczelni.

Kogo może dotyczyć PEU?

Ustawa określa warunki, jakie musi spełnić osoba, której mogą zostać potwierdzone efekty uczenia się.

Efekty uczenia się mogą zostać potwierdzone osobie posiadającej (art. 71 ust. 4 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce):

1. W przypadku ubiegania się o przyjęcie na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie:

dokumenty, o których mowa w art. 69 ust. 2, oraz co najmniej 5 lat doświadczenia zawodowego;

albo

kwalifikację pełną na poziomie 5 PRK albo kwalifikację nadaną w ramach zagranicznego systemu szkolnictwa wyższego odpowiadającą poziomowi 5 Europejskich Ram Kwalifikacji, o której mowa w załączniku II do zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie.

2. W przypadku ubiegania się o przyjęcie na studia drugiego stopnia:

kwalifikację pełną na poziomie 6 PRK oraz co najmniej 3 lata doświadczenia zawodowego po ukończeniu studiów pierwszego stopnia.

3. W przypadku ubiegania się o przyjęcie na kolejne studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie:

kwalifikację pełną na poziomie 7 PRK oraz co najmniej 2 lata doświadczenia zawodowego po ukończeniu studiów drugiego stopnia albo jednolitych studiów magisterskich.

Warto przy tym pamiętać, że spełnienie powyższych warunków nie oznacza automatycznego zaliczenia określonych przedmiotów czy punktów ECTS. Są to warunki określające, kto może skorzystać z możliwości potwierdzania efektów uczenia się. Następnie uczelnia potwierdza efekty uczenia się w zakresie odpowiadającym efektom określonym w programie studiów.

Dokumenty wskazane w art. 69 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

W przypadku osoby ubiegającej się o przyjęcie na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie ustawa wymienia dokumenty stanowiące podstawę przyjęcia na studia.

Są to:

1. Świadectwo dojrzałości albo świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;

2. Świadectwo dojrzałości i dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie nauczanym na poziomie technika, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;

2a. Świadectwo dojrzałości i dyplom zawodowy w zawodzie nauczanym na poziomie technika, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;

3. Świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów oraz dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie nauczanym na poziomie technika, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;

3a. Świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów oraz dyplom zawodowy w zawodzie nauczanym na poziomie technika, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;

4. Świadectwo lub inny dokument uznany w Rzeczypospolitej Polskiej za dokument uprawniający do ubiegania się o przyjęcie na studia zgodnie z art. 93 ust. 3 ustawy o systemie oświaty;

5. Świadectwo i inny dokument lub dyplom, o których mowa w art. 93 ust. 1 ustawy o systemie oświaty;

6. Świadectwo lub dyplom uznany w Rzeczypospolitej Polskiej za dokument uprawniający do ubiegania się o przyjęcie na studia zgodnie z umową bilateralną o wzajemnym uznawaniu wykształcenia;

7. Świadectwo lub inny dokument uznany za równorzędny polskiemu świadectwu dojrzałości na podstawie przepisów obowiązujących do 31 marca 2015 r.

Warto przy tym zaznaczyć, że punkty 2 i 3 art. 69 ust. 2, dotyczące odpowiednio dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe i dyplomu zawodowego, zostały wprowadzone do stosowania z dniem 1 stycznia 2022 r.

Ile efektów uczenia się można potwierdzić?

Jednym z najważniejszych ograniczeń przewidzianych przez ustawę jest limit 50% punktów ECTS.

W wyniku potwierdzenia efektów uczenia się można zaliczyć nie więcej niż 50% punktów ECTS przypisanych do zajęć objętych programem studiów.

Oznacza to, że wcześniejsze uczenie się i doświadczenie nie mogą całkowicie zastąpić kształcenia realizowanego w ramach danego programu studiów.

Jednocześnie limit 50% nie oznacza, że każda osoba korzystająca z PEU automatycznie otrzyma możliwość zaliczenia połowy programu. Jest to maksymalny ustawowy limit, natomiast rzeczywisty zakres potwierdzonych efektów zależy od tego, jakie efekty uczenia się dana osoba rzeczywiście osiągnęła i jakie odpowiadają efektom określonym w programie studiów.

PEU nie dotyczy wszystkich kierunków

Procedury potwierdzania efektów uczenia się nie dotyczą programów studiów wskazanych w art. 68 ust. 1 pkt 1–10 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Są to programy studiów przygotowujące do wykonywania zawodów, dla których określono standardy kształcenia:

lekarza,
lekarza dentysty,
farmaceuty,
pielęgniarki,
położnej,
diagnosty laboratoryjnego,
fizjoterapeuty,
ratownika medycznego,
lekarza weterynarii,
architekta.

Istotne jest dokładne odczytanie przepisu: art. 71 ust. 3 odsyła do pkt 1–10 art. 68 ust. 1. Nie należy więc rozszerzać ustawowego wyłączenia na inne zawody wymienione w art. 68 ust. 1.

Czy każda uczelnia może potwierdzać efekty uczenia się?

Nie każda uczelnia ma automatycznie możliwość prowadzenia PEU.

Zgodnie z art. 71 ust. 1 uczelnia może potwierdzić efekty uczenia się uzyskane poza systemem studiów osobom ubiegającym się o przyjęcie na studia na określonym kierunku, poziomie i profilu, jeżeli posiada:

pozytywną ocenę jakości kształcenia na tych studiach albo
kategorię naukową A+, A albo B+ w zakresie odpowiedniej dyscypliny lub dyscypliny wiodącej, do której przyporządkowany jest kierunek.

Oznacza to również, że PEU nie jest rozwiązaniem obowiązkowym dla każdego kierunku i każdej uczelni.

Szczegółowy sposób przeprowadzania postępowania może być określany w ramach regulacji obowiązujących w danej uczelni. Dlatego nie należy zakładać, że procedura PEU będzie wyglądała identycznie we wszystkich szkołach wyższych.

Co decyduje o przyjęciu na studia?

W przypadku przyjęcia na studia na podstawie potwierdzenia efektów uczenia się o kolejności przyjęcia decyduje wynik potwierdzenia efektów uczenia się.

Ustawa wprowadza również ograniczenie dotyczące liczby osób przyjmowanych tą drogą. Liczba studentów przyjętych na studia na podstawie PEU nie może być większa niż 20% ogólnej liczby studentów na danym kierunku, poziomie i profilu.

PEU jest więc nie tylko mechanizmem uwzględnienia wcześniej osiągniętych efektów uczenia się, ale również jedną z ustawowo określonych dróg przyjęcia na studia.

PEU a idea LLL

Potwierdzanie efektów uczenia się jest dobrym przykładem praktycznego zastosowania idei Lifelong Learning.

Współczesne podejście do edukacji zakłada bowiem, że człowiek uczy się nie tylko w ramach formalnego systemu edukacji. Wiedza, umiejętności i kompetencje społeczne mogą być zdobywane również poprzez:

pracę zawodową,
kursy i szkolenia,
edukację pozaformalną,
samokształcenie,
doświadczenia życiowe i zawodowe.

System PEU pozwala w określonych warunkach na formalne odniesienie takich wcześniej osiągniętych efektów uczenia się do efektów określonych w programie studiów.

W tym sensie PEU może być istotnym elementem systemu wspierającego uczenie się przez całe życie – łączy bowiem doświadczenie zdobyte poza systemem studiów z możliwością dalszego formalnego kształcenia.

Warto wiedzieć

PEU nie oznacza, że każde doświadczenie zawodowe automatycznie zostanie uznane przez uczelnię.

Nie oznacza również, że określony staż pracy automatycznie daje określoną liczbę punktów ECTS.

Znaczenie ma przede wszystkim to, jakie efekty uczenia się osoba rzeczywiście osiągnęła i czy odpowiadają one efektom określonym w programie studiów. Doświadczenie zawodowe jest w określonych przypadkach jednym z warunków umożliwiających skorzystanie z PEU, ale samo w sobie nie jest równoznaczne z potwierdzeniem efektów uczenia się.

Warto również pamiętać, że PEU nie jest procedurą identyczną na wszystkich uczelniach. Ustawa określa podstawowe warunki i ograniczenia, natomiast szczegółowe rozwiązania organizacyjne mogą być określone przez poszczególne uczelnie.

Podsumowując:

PEU to rozwiązanie, które pozwala osobom posiadającym określone doświadczenie, wiedzę i umiejętności wykorzystać efekty wcześniejszego uczenia się w procesie ubiegania się o przyjęcie na studia.

W wyniku potwierdzenia efektów uczenia się można zaliczyć maksymalnie 50% punktów ECTS przypisanych do zajęć objętych programem studiów. Może to wpłynąć na liczbę zajęć, które student będzie musiał zrealizować, a w zależności od organizacji studiów również na czas i intensywność kształcenia. Nie jest jednak prawidłowe traktowanie PEU jako automatycznego mechanizmu „skracania studiów”.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności:

art. 68 – programy studiów przygotowujące do wykonywania zawodów, dla których określono standardy kształcenia,
art. 69 – formy przyjęcia na studia i dokumenty uprawniające do ubiegania się o przyjęcie,
art. 71 – potwierdzanie efektów uczenia się,
art. 72 – postępowanie w sprawie przyjęcia na studia.

Podstawą wykorzystanej wersji przepisów jest tekst jednolity ustawy ogłoszony w Dz.U. z 2024 r. poz. 1571, z uwzględnieniem późniejszych zmian.

Informacje dotyczące potwierdzania efektów uczenia się są również dostępne na stronie Punktu Koordynacyjnego ds. Polskiej i Europejskiej Ramy Kwalifikacji.

« Wróć